Meestgestelde vragen

Meestgestelde vragen over gemeentelijke grondwatermeetnetten

Definities

• Wat is een gemeentelijk grondwatermeetnet?
  

   Een gemeentelijk grondwatermeetnet bestaat uit grondwaterpeilpunten, peilbuizen genaamd. Deze peilbuizen zijn systematisch in een gebied geplaatst. De grondwaterstanden in de peilbuizen worden met een vastgestelde frequentie gemeten. De meetgegevens worden per peilbuis opgeslagen en zijn vervolgens te raadplegen. De verkregen (meerjarige) meetgegevens geven informatie over de fluctuatie van de grondwaterstand in het gebied.

• Wat kun je allemaal meten via een gemeentelijk grondwatermeetnet?
  

   Een gemeentelijk grondwatermeetnet is in beginsel bedoeld om fluctuaties in de grondwaterstand te meten. Hierdoor signaleert het meetnet ondermeer te hoge grondwaterstanden (die wateroverlast kunnen veroorzaken) en te  lage grondwaterstanden (die schade aan houten paalfunderingen kunnen veroorzaken). De meetpunten kunnen daarnaast ook gebruikt worden om andersoortige gegevens te verzamelen, zoals van waterkwaliteitsmetingen.

• Wat is het verschil tussen handmatig en digitaal meten van de grondwaterstanden in het meetnet?
  

   Bij handmatige meting wordt doorgaans tweemaal per maand de hoogte van de grondwaterstand vastgesteld. Een geïnstrueerde medewerker bezoekt alle meetpunten, ter plekke wordt de stand per peilbuis gemeten en genoteerd. De handmeetgevens worden later digitaal verwerkt.Digitaal meten gebeurt met dataloggers; deze zijn in de peilbuizen geïnstalleerd en registreren automatisch de grondwaterstanden. Het grote voordeel van digitaal meten is de hoge meetfrequentie (bijvoorbeeld elk uur of elke dag) en het feit dat de loggers maar een of twee keer per jaar hoeven te worden uitgelezen. Door toegenomen concurrentie dalen de prijzen van dataloggers in hoog tempo, digitaal meten wint snel terrein ten opzichte van handmatig meten.

• Is de grondwaterstand niet gewoon gelijk aan het oppervlaktewaterpeil?
  

   Nee, vooral in stedelijk gebied is de relatie tussen oppervlaktewaterpeil en grondwaterstand vaak ver te zoeken. Het peil van het oppervlaktewater heeft vaak wel invloed op het grondwater maar vele andere factoren spelen daarnaast een rol. Hierbij valt te denken aan: bodemopbouw, neerslag, verdamping, afstand tot het oppervlaktewater, aanwezigheid drainages, lekke rioleringen of andere grondwateronttrekkingen en ondergrondse obstakels zoals kelders.

Toepassing

• Worden problemen met grondwaterstanden opgelost met de aanleg van een gemeentelijk grondwatermeetnet?
  

   Een grondwatermeetnet is een middel om de fluctuaties in de grondwaterstand te meten. Feitelijk wordt via een meetnet  objectief  inzicht verkregen of er problemen zijn die moeten worden opgelost. Een gemeentelijk grondwatermeetnet is onmisbaar bij het naleven van de grondwaterzorgplicht die voortvloeit uit de Waterwet. De via het meetnet verzamelde grondwatermeetgegevens zijn richtinggevend voor het opstellen van het gemeentelijk grondwaterbeleid en het gemeentelijk rioleringsplan.

• Hoe wordt zekerheid verkregen dat via een grondwatermeetnet op de juiste plek gemeten wordt?
  

   Een professioneel grondwatermeetnet wordt door een geohydroloog (een grondwaterdeskundige) ontworpen. Het ontwerp wordt zo uitgevoerd dat over het gehele gebied voldoende nauwkeurige uitspraken kunnen worden gedaan over de fluctuatie van de grondwaterstand.

• Kan in plaats van een meetnet worden volstaan met het standaard aanleggen van drainage?
  

   Drainage is niet altijd nodig. Indien drainage wel nodig is blijkt dit uit de grondwatermetingen uit een meetnet. De meetgegevens zijn dan tevens de input voor een doelmatig en kostenefficiënt ontwerp van drainage. Beperking van drainage is dat deze uitgaat van te hoge grondwaterstanden, via een grondwatermeetnet worden zowel te hoge als te lage grondwaterstanden gesignaleerd.

• Blijkt uit de grondwaterstandmetingen of het bij klachten gaat om grondwater of hemelwater?
  

   Ja, inzicht in de grondwaterstand schept duidelijkheid over de mogelijke oorzaken van wateroverlast. Wanneer de waterstand in een kruipruimte hoger is dan de grondwaterstand is er een andere oorzaak. Dit kan hemelwater zijn maar bijvoorbeeld ook een lekkende drinkwaterleiding.

• Is een grondwatermeetnet alleen relevant in het kader van overlastsituaties?
  

   Nee, vanuit de Waterwet is de gemeente sinds 1 januari 2008 belast met de zorgplicht voor grondwater. Een grondwatermeetnet is een middel om een goede invulling aan deze zorgplicht te kunnen geven. Daarnaast worden met een meetnet meerjarige meetreeksen verzameld die belangrijk zijn om werken voor te bereiden zoals aanleg van riolen, bouwrijp maken van terreinen, maken van bouwputten of voor het inventariseren van mogelijkheden van afkoppelen van regenwater van het riool.

Noodzaak

• Wat is de noodzaak van een gemeentelijk grondwatermeetnet?
  

   Vanuit de Waterwet is de gemeente sinds 1 januari 2008 belast met de zorgplicht voor grondwater. Een grondwatermeetnet is een middel om een goede invulling aan deze zorgplicht te kunnen geven. De meetgegevens geven belangrijke informatie over de fluctuaties en de veranderingen in de grondwaterstanden. Deze informatie is belangrijk om werken voor te bereiden zoals aanleg van riolen, bouwrijp maken van terreinen, maken van bouwputten of voor het inventariseren van mogelijkheden van afkoppelen van regenwater van het riool.

• Is een gemeentelijk grondwatermeetnet verplicht?
  

   Nee, een gemeentelijk grondwatermeetnet is niet verplicht. Het is wel het meest effectieve en efficiënte hulpmiddel om inzicht te krijgen in de grondwaterstand. Dit inzicht is noodzakelijk vanwege de Waterwet en de grondwaterzorgplicht van iedere gemeente.

• Zijn er andere methoden om aan de grondwaterzorgplicht te voldoen?
  

   Om de grondwaterzorgplicht goed in te kunnen vullen hebben gemeenten voldoende kennis nodig van de lokale grondwatersituatie. Vanwege de wisselende bodemopbouw in bebouwd gebied is die kennis meestal onvoldoende, dit wordt ondervangen door een gemeentelijk grondwatermeetnet. De via het meetnet beschikbaar komende grondwatermeetgegevens zijn objectief  en zijn een onderbouwing voor het opstellen van het gemeentelijk rioleringsplan.

• Is er een alternatief voor een grondwatermeetnet ten behoeve van objectieve vaststelling van de grondwaterstand?
  

   Eigenlijk niet. De grondwaterstand kan alleen door langjarige metingen in een correct geplaatste peilbuis worden bepaald. Vaak wordt gedacht dat het peil van het oppervlaktewater gelijk is aan de grondwaterstand. Dit is niet juist. De waterstand in een bouwput of in een tijdelijk geplaatste peilbuis geeft pas na enige tijd (soms pas na een week) de juiste grondwaterstand weer. Dit blijft dan nog steeds een momentopname.

• Is een grondwatermeetnet noodzakelijk indien er geen klachten zijn van burgers over (grond)wateroverlast?
  

   Een gemeentelijk grondwatermeetnet is het meest effectieve en efficiënte hulpmiddel om inzicht te krijgen in de grondwaterstand. Hiermee kan worden bepaald of er grondwaterproblemen zijn die moeten worden opgelost. Daarnaast kunnen toekomstige problemen, klachten en schade door te hoge of te lage grondwaterstanden worden voorkomen. De aanleg van een  gemeentelijk grondwatermeetnet sluit hiermee naadloos aan bij de geest van de ingevoerde Waterwet en daaruit volgende grondwaterzorgplicht van iedere gemeente.

• Is meten noodzakelijk bij het bepalen van een oplossing voor grondwateroverlast?
  

   Ja, inzicht in de grondwaterstand schept duidelijkheid over de mogelijke oorzaken van wateroverlast. Wordt de overlast wel veroorzaakt door hoge grondwaterstanden? Misschien is wel sprake van regenwater dat niet snel genoeg kan wegstromen. Door te meten wordt voorkomen dat de verkeerde maatregelen worden genomen Een meetnet levert de grondwatergegevens om tot een doelmatige en kostenefficiënte oplossing te komen.

• Als bij de bouw rekening met de grondwaterstand wordt gehouden, is een grondwatermeetnet dan niet overbodig?
  

   Alleen als er goede grondwatergegevens zijn kan bij de bouw rekening worden gehouden met de grondwaterstand. Hiervoor is voorafgaand aan de bouw een meetnet nodig. Na de realisatie van nieuwbouw kan de grondwaterstand door externe invloeden wijzigen. Voor het signaleren hiervan wordt een grondwatermeetnet ingezet.

• Is een grondwatermeetnet niet alleen relevant voor oude wijken?
  

   Ook in nieuwe wijken kunnen problemen met grondwater optreden en kunnen werken uitgevoerd worden waarvoor grondwatergegevens benodigd zijn. Hierbij kan gedacht worden aan de aanleg van riolen, bouwrijp maken van terreinen, maken van bouwputten of voor het inventariseren van mogelijkheden van afkoppelen van regenwater van het riool. Met een meetnet worden meerjarige meetreeksen verzameld die belangrijk zijn om werken voor te bereiden. Vanuit de Waterwet is de gemeente sinds 1 januari 2008 belast met de zorgplicht voor grondwater. Een grondwatermeetnet is een middel om een goede invulling aan deze zorgplicht te kunnen geven. Dit geldt zowel voor oude als nieuwe wijken.

• De variatie in de grondwaterstand is toch maar 5 - 10 cm, is meten wel nuttig?
  

   De variatie in de grondwaterstand kan over een jaar gemeten wel meer dan een meter zijn. Een variatie van 5 - 10 cm zal in Nederland zelden voorkomen.

• Als je drainage hebt aangelegd is er toch geen grondwatermeetnet nodig?
  

   Met een grondwatermeetnet kan in een gedraineerd gebied de werking van de drainage worden vastgesteld en gemonitoord. Onderhoud, reparatie en aanpassingen kunnen daardoor worden geoptimaliseerd. Een grondwatermeetnet heeft hierdoor juist in gedraineerde gebieden een meerwaarde.

Gebruik en gebruikers

• Hoe worden de grondwaterstanden in het meetnet gemeten?
  

   De grondwaterstanden kunnen handmatig of digitaal worden gemeten. Bij handmatige meting gaat een  medewerker een of twee per maand  langs alle meetpunten, de meetdata dienen later handmatig te worden ingevoerd in een database. Digitaal meten gebeurt met dataloggers; deze registreren automatisch en hoogfrequent (bijv. per uur of per dag) de grondwaterstand. Deze loggers hoeven slechts een of twee keer per jaar te worden uitgelezen, de data wordt later digitaal overgezet naar een database.

• Hoe worden de meetgegevens beheerd?
  

   Het beheer van de meetgegevens kan worden gedaan met een eenvoudig spreadsheetprogramma (zoals Microsoft Excel) of met een speciaal hiervoor ontworpen databaseprogramma. De laatstgenoemde wordt aanbevolen bij een groot aantal meetpunten en uitgebreide meetgegevens; de omzetting van de ruwe meetdata naar bruikbare grondwaterdata (validatie) wordt dan via het systeem geborgd. Recent worden voor grondwatermeetnetten dataportals zoals WarecoWaterData.nl gebruikt. Hiermee kan tegen lage kosten een veelheid aan toepassingen en data van  het internet aan de meetgegevens worden toegevoegd, denk bijvoorbeeld aan de relatie tussen neerslag en de grondwaterstanden. De dataportals zijn zeer gebruiksvriendelijk, na een korte gebruikersinstructie zijn de meetgegevens eenvoudig te raadplegen en te interpreteren.

• Is een gemeentelijk grondwatermeetnet alleen haalbaar voor grote gemeenten?
  

   Bij meer dan twee peilbuizen wordt reeds gesproken van een meetnet. Een gemeentelijk grondwatermeetnet is dus haalbaar voor zowel grote als kleine gemeenten. Voor kleinere gemeenten kan het wel voordelen hebben om gezamenlijk met de buurgemeenten op te trekken. Afstemming van de aanpak is daarom aan te bevelen.

• Zijn grondwaterstandmetingen geen zaak van het waterschap?
  

   In de Waterwet  heeft  het waterschap weliswaar de verantwoordelijkheid voor het grondwater gekregen, de gemeente heeft conform deze wet echter de zorgplicht voor het grondwater in het openbaar gebied. De gemeente is hiermee de eerst aangewezene om in het bebouwde gebied een grondwatermeetnet aan te leggen en te beheren. Het waterschap doet grondwater- en oppervlaktewatermetingen in het buitengebied, zij maken hiervoor in veel gevallen ook gebruik van een meetnet.

Aanleg

• Wat komt er zoal kijken bij de aanleg van een gemeentelijk grondwatermeetnet?
  

   Een grondwatermeetnet moet worden ontworpen, aangelegd, onderhouden en beheerd. Om nauwkeurige uitspraken te kunnen doen over de fluctuatie van de grondwaterstand dient het ontwerp te worden gedaan door een geohydroloog, dit is een grondwaterdeskundige. De aanleg wordt gedaan door een bedrijf dat specifieke kennis en ervaring heeft in de aanleg van grondwatermeetnetten. Het doen van de feitelijke grondwaterstandmetingen in het meetnet kan handmatig of digitaal gebeuren. Voor het opslaan en beschikbaar maken van de meetgegevens zijn door gespecialiseerde ingenieursbureaus softwareprogramma’s ontwikkeld. Na een korte gebruikersinstructie zijn de meetgegevens eenvoudig te raadplegen en te interpreteren.

• Hoe lang duurt de aanleg van een gemeentelijk grondwatermeetnet?
  

   

  De tijdsduur voor ontwerp en aanleg van een gemeentelijk grondwatermeetnet wordt voornamelijk bepaald door het aantal te realiseren meetpunten. Vanaf het moment van opdrachtverstrekking geldt voor een gemiddeld meetnet van 100 meetpunten, zonder onvoorziene omstandigheden, gemiddeld het volgende tijdspad:

   

  Ontwerp meetnet	4-6 weken
  Aanleggen meetnet	6-8 weken
  TOTAAL	10-14 weken

   

       

            

   

   

   

Kosten en kostenbesparing

• Wat zijn de kosten van een gemeentelijk grondwatermeetnet?
  

   De kosten bestaan uit eenmalige kosten voor ontwerp en aanleg. Daarna zijn er periodieke kosten voor onderhoud en beheer. De ontwerpkosten bedragen vier- tot zevenduizend euro. Een goed ontwerp leidt tot lagere aanleg- beheers- en onderhoudskosten en ook nog tot een optimaal meetresultaat.

  • De aanlegkosten worden bepaald door het aantal en de noodzakelijke diepte van de meetpunten, en door de gekozen meettechniek (digitaal of handmatig). Digitaal meten geeft hogere investeringskosten, die overigens worden terugverdiend door veel lagere beheerskosten.
  • De onderhoudskosten bestaan voornamelijk uit het opnieuw plaatsen van meetpunten die verloren zijn gegaan. In stedelijk gebied blijken deze kosten jaarlijks ca 7% van de aanlegkosten te zijn.
  • De beheerskosten worden bepaald door de gekozen meettechniek (digitaal of handmatig). De beheerskosten bestaan uit het bezoeken van de meetpunten, het invoeren van de metingen in een database en het valideren van de metingen. De beheerskosten zijn voor digitaal meten veel lager dan voor handmatig meten. Bij digitaal meten kunnen abonnementen worden genomen met vaste prijzen per meetpunt per jaar.
• Is de noodzakelijke investering door de gemeente voor een grondwatermeetnet niet (te) groot?
  

   Vanuit de Waterwet is de gemeente sinds 1 januari 2008 belast met de zorgplicht voor grondwater. Een grondwatermeetnet is een middel om een goede invulling aan deze zorgplicht te kunnen geven. Daarnaast worden met een meetnet meerjarige meetreeksen verzameld die belangrijk zijn om werken voor te bereiden zoals aanleg van riolen, bouwrijp maken van terreinen, maken van bouwputten of voor het inventariseren van mogelijkheden van afkoppelen van regenwater van het riool. Door inzicht in de grondwatersituatie kunnen dit soort werken beter worden voorbereid en daardoor kosteneffectiever worden gerealiseerd. Hierdoor kan het meetnet ook kosten besparen.

• Leidt een grondwatermeetnet niet tot noodzakelijke oplossende maatregelen die nog meer investeringen vragen?
  

   Een meetnet is bedoeld om te bepalen of er problemen zijn die moeten worden opgelost. Om dit te kunnen beoordelen is inzicht in de grondwaterstanden over een langere periode noodzakelijk. Een grondwatermeetnet is een effectief en efficiënt hulpmiddel om dit inzicht te verkrijgen. Dit kan er vaak toe leiden dat geen oplossende maatregelen nodig zijn. Met een gemeentelijk grondwatermeetnet kunnen toekomstige problemen door te hoge of te lage grondwaterstanden tijdig worden gesignaleerd. Zo worden hoge kosten door schade aan gebouwen, funderingen en natuur voorkomen.

• Is handmatig meten van grondwaterstanden goedkoper dan digitaal meten?
  

   Bij handmatige meting wordt twee keer per maand de hoogte van de grondwaterstand per peilbuis vastgesteld. Hiervoor gaat een medewerker langs alle meetpunten van het gemeentelijk grondwatermeetnet. De meetdata dient later handmatig te worden ingevoerd in een database. Digitaal meten gebeurt met dataloggers; deze registreren automatisch en hoogfrequent (bijv. per uur of per dag) de grondwaterstand. Deze loggers hoeven slechts een of twee keer per jaar te worden uitgelezen, de data wordt digitaal overgezet naar een database. Afhankelijk van de omvang van het grondwatermeetnet en de gewenste meetfrequentie kan worden berekend wat de meest kostenefficiënte meetmethode voor uw gemeente is. Als stelregel kan worden aangehouden dat na 3 à 4 jaar de exploitatiekosten van een meetnet met dataloggers lager zijn dan bij handmatig opnemen van de grondwaterstanden.

• Heeft een grondwatermeetnet naast kosten ook baten?
  

   In theorie kan aan belanghebbenden een vergoeding worden gevraagd voor de grondwaterdata die uit het meetnet beschikbaar zijn. Gebruikelijk is echter het gratis beschikbaar stellen van de data.

• Biedt een grondwatermeetnet ook besparingen?
  

   Met een gemeentelijk grondwatermeetnet kunnen toekomstige problemen door te hoge of te lage grondwaterstanden tijdig worden gesignaleerd. Zo worden hoge kosten door schade aan gebouwen, funderingen en natuur voorkomen.

Meer informatie
Volg de links voor uitbreidere informatie over gemeentelijke grondwatermeetnetten en de meetdataportal WarecoWaterdata.

Contact
Staat uw vraag hier niet tussen of wenst u meer informatie over gemeentelijke grondwatermeetnetten of WarecoWaterData? Neem dan gerust contact met ons op.
Contact:  ir. Marcel Maasbommel of Wisse Beets MSc op telefoonnummer 020 750 4600.