Top
Specialisten in bodem, water & funderingen

Uw fundering, uw grondwaterstand, uw verantwoordelijkheid 

Elke week voeren mijn collega’s funderingsinspecties uit. We graven in een groot deel van Nederland funderingen op, en beoordelen de staat ervan. Dat doen we steeds vaker, omdat steeds meer bewoners scheuren en scheefstand van de woning ontdekken. En vaker moeten mijn collega’s slecht nieuws brengen. Zoals afgelopen week, bij een familie met een woning met houten palen uit een jaren 60 wijk. We moesten concluderen dat binnen vijf jaar de fundering vervangen moet worden. Veroorzaakt door een structureel lage grondwaterstand, onopgemerkt. De bewoners hadden het niet kunnen weten. Kosten: grofweg zo’n 50 duizend euro. Een nieuwe kelder bouwen om met meer woonoppervlak de kosten te compenseren, zoals in de dure wijken wordt gedaan, zat er niet in. De hypotheek was al maximaal benut. En toch moesten we melden: uw fundering, uw grondwaterstand, uw eigen verantwoordelijkheid. Dit vond helaas ook de betreffende gemeente. Dat voelt op zo’n moment even scheef als het huis zelf. Is het dat ook? 


Het dak lekt

Gemeenten maken vaak de vergelijking met lekkende daken. Die rekening belandt uiteraard bij de eigenaar van de woning. Waarom dan ook niet de fundering? Beide gevallen gaan tenslotte over water en het aanpassen van de woning erop. Er zijn echter twee grote verschillen.  
Een lekkend dak merk je op vóórdat de dakconstructie bezwijkt. Bij funderingen is het anders. We zien bij onverminderd strakke gevels, zonder scheuren, regelmatig dat ondergronds alsnog vele palen bezweken zijn. Bewoners hebben simpelweg de mogelijkheid niet om hun eigen verantwoordelijkheid te kunnen nemen. En juist dan verwacht je dat de overheid inspringt.  
Bij lekkende daken helpt een gemeente om het dakwater via riolen te transporteren naar watergangen. Waar zijn de leidingen die het water van watergangen transporten naar woningen, om de paalkoppen nat te houden?  
Is het ook scheef? Ja, want er ligt wel degelijk een belangrijke taak bij gemeenten.  
Om te helpen met informatie en met de aanvoer van water. Enkele vooruitstrevende gemeenten laten zien hoe.

 
Mogelijkheden faciliteren

Funderingen zijn de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar. Zeker, maar toch voelden enkele gemeenten op basis van de Woningwet een verantwoordelijkheid om bewoners te hulp te schieten. Funderingsherstel werd via onderzoek en bewonerslokketen bevorderd. Met als doel het meest kwetsbare deel van de woningvoorraad te behoeden voor toekomstig verval en verpaupering. Bijvoorbeeld in Zaanstad, Rotterdam, Dordrecht, Schiedam en Haarlem. Bewoners die er niet zelf uit komen, krijgen ondersteuning. De vruchten van bestuurlijk lef. 


 
Waar is het Rijk?  

Maar hoe zit dit bij de overige (grofweg 185) gemeenten met vergelijkbaar slappe bodems? De droogterisico’s zijn er immers vergelijkbaar. Het Rijk veert in ieder geval niet op, dit vinden ze niet hun taak. Bleek bijvoorbeeld bij de Kwalitatieve WoningRegistratie (KWR, 1991), het Beleid Stadsvernieuwing voor de Toekomst (Belstato, 1992), de Vierde Nota waterhuishouding (1998). Kansen bleven onbenut. Funderingen moeten een plek krijgen in de DeltaProgramma’s.  
 
Wel helpt het Rijk met onderzoek. Door het Manifest Klimaatbestendige Stad (2013) werd het stedelijk droogtebelang duidelijk: €42 miljard te vermijden schade! De focus ligt op grondwatermaatregelen om droogteschade te beperken. Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie toonde in 2017 de doelmatigheid van grondwaterpeilbeheer aan.  
En gelukkig is sinds de grondwaterzorgplicht duidelijk geworden:  
Gemeenten zijn aan zet met doelmatige maatregelen in de openbare ruimte.  
Veel gemeenten moeten die kans nog aangrijpen. Zij hebben nog geen invulling gegeven aan stedelijke droogte als onderdeel van de grondwaterzorgplicht en lijken hiervoor eenzijdig te verwijzen naar de eigen verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar. Of overheden wijzen nog naar elkaar. Zo stelt de VNG dat de grondwaterverantwoordelijkheid een gedeelde zorg met provincies en waterschappen is. Maar het kan ook anders en daadkrachtiger. 


 
Tal van voorbeelden 

De genoemde vooruitstrevende gemeenten helpen bewoners met groot onderhoud aan funderingen. Gelukkig zien we ook steeds vaker dat gemeenten funderingsproblemen vóór willen zijn en verantwoordelijkheid nemen voor het grondwater in openbaar gebied, gedekt door de rioolheffing. Dit is een positief omslagpunt. Gemeenten brengen de funderingsrisico’s in beeld om het grondwater hierop af te stemmen, Alkmaar en Leiden zijn hier een goed voorbeeld van. Net als de woningbouwcorporaties Haagwonen en Havensteder, die binnentuinen aanpassen om het grondwater op peil te houden. In heel veel gemeenten worden rioollekkages versneld verholpen vanwege het grondwater. Rioolvervanging wordt naar voren gehaald in de planning om tegelijkertijd grondwater-maatregelen te treffen. Drainagesystemen krijgen een zomer- en winterpeil. Er worden drainage-infiltratiesystemen aangelegd, zoals in de gemeenten Amsterdam en Schiedam. In Hillegersberg wordt het zogenaamd “Actief Grondwaterpeilbeheer” gehanteerd, waarop bewoners zelf kunnen aanhaken, en dat ook doen!  
En er gebeurt meer. Blauwe daken stromen niet langer leeg naar oppervlaktewater, maar ook naar de bodem. Bestrating wordt vervangen door groen. De toonaangevende initiatieven vanuit Haarlem en Dordrecht uit de jaren 90, krijgen vervolg! 


 
Eigen portemonnee

Stedelijke droogte houdt zich niet aan perceelgrenzen, ook zullen gemeenten zelf worden geraakt. Dalende grondwaterstanden zorgen voor dalende bodems. Groen, wegen en riolen moeten eerder worden vervangen. De extra onderhoudsuitgaven, 9 miljard euro (!), worden voor lief genomen.In Pijnacker-Nootdorp wordt nu actief grondwaterpeilbeheer toegepast om bodemdaling te remmen om deze onnodige uitgaven te voorkomen.  
Niet alleen voor funderingen maar ook in verband met bodemdaling is actief grondwater-peilbeheer van algemeen belang.  
 
De vele (versnipperde) initiatieven laten zien dat preventieve maatregelen goed mogelijk zijn. Het ligt klaar voor gemeenten om te op te pakken om er vervolgens een planmatige droogte-aanpak van te maken. Zo krijgen we samen, gemeente én perceeleigenaar, het stedelijk grondwatersysteem inclusief de openbare ruimte en de woning erboven weer “recht”!. 

Maarten Kuiper