Top
Specialisten in bodem, water & funderingen
Uw adviseur drs. ing. M. Kuiper 020 750 46 00
Mail Maarten Kuiper

Wareco droogtemonitor: grondwaterstand van zaken april 2021

Vorig jaar presenteerde Wareco de Droogtemonitor, waarmee de actuele droogte op basis van grondwaterstanden inzichtelijk is in Nederland. Op 1 april start het hydrologische jaar, het groeiseizoen, en daarmee ook de registratie van het jaarlijkse neerslagtekort bij het KNMI. Een mooi moment om de actuele grondwatersituatie in ons land onder de loep te nemen.

Droogtemonitor

De Droogtemonitor analyseert periodiek de gemeten grondwaterstanden van zo’n 20 duizend freatische peilbuizen. Door deze periodieke update krijgen we een goed beeld van de droogte-ontwikkeling in het land, en van de reactiesnelheden van de grondwaterstand op neerslag.

Wilt u zelf een kijkje nemen op de Droogtemonitor, om bijvoorbeeld te zien hoe droog het is in uw gemeente? Klik hier.

Neerslag afgelopen winter

Eind 2020 was het opvallend nat in een groot gedeelte van het land. Met name in de maanden oktober en december viel veel neerslag; tot circa 40% meer dan normaal in deze maanden. Dit gebeurde in het hele land, behalve in het zuiden (Brabant, Limburg). De meeste neerslag viel langs de westelijke kust, waar in oktober zelfs tot meer dan 100 mm meer neerslag viel dan normaal (zie figuur 1). De rest van de winter ging voorbij met relatief normale neerslaghoeveelheden. De vraag is in hoeverre de winterneerslag de droogte van de afgelopen zomer (en de afgelopen jaren) heeft kunnen verdrijven in de landelijke grondwaterstanden.

Figuur 1: Landelijke variatie in de afwijking van de neerslagsom in oktober 2020, ten opzichte van normaal (1991-2020) (bron: KNMI).

Actuele droogte

In West-Nederland starten we het groeiseizoen met normale, vergelijkbare grondwaterstanden ten opzichte van voorgaande jaren. De natte winter heeft de grondwatersituatie dus weer genormaliseerd. Dat geldt echter niet voor het oosten en zuiden van het land. In deze gebieden kleurt de Droogtemonitor rood (zie figuur 2). Dat betekent dat de grondwaterstanden hier begin april (tot 60 cm) lager zijn dan in dezelfde periode in 2018 en 2020. En dat we het hydrologische jaar dus met een achterstand beginnen vergeleken met vorige jaren. Na drie droge zomers is een neerslagtekort opgebouwd in het zuiden en oosten van het land, die niet is opgeheven door de neerslag van deze winter. Op de hogere zandgronden is dus extra water nodig.

Figuur 2: Actuele grondwaterstand (begin april) vergeleken met de grondwaterstand in dezelfde periode in 2018 en 2020. In een wit gekleurde gemeente is geen resultaat beschikbaar.

Verwachting zomer 2021

Wat kunnen we aankomende zomer verwachten? Het startpunt van de grondwatersituatie in met name het oosten en zuiden van het land is lager dan in voorgaande jaren. Dat is het gevolg van een opbouwend neerslagtekort in de afgelopen drie jaar. In die tijd is in Eindhoven bijvoorbeeld jaarlijks gemiddeld 76 mm minder neerslag gevallen dan normaal (1991-2020). Dat komt overeen met een normale maandelijkse neerslagsom voor december. Om het opgebouwd neerslagtekort aan te vullen, zal dus flink meer neerslag dan normaal moeten vallen in de komende maanden. Dat kan, blijkt uit voorgaande jaren; zo waren de maanden mei 2014 en juli 2017 uitzonderlijk nat (circa 50 mm meer neerslag dan normaal). Met een normale zomer is het risico echter groot dat de grondwaterstanden in het oosten en zuiden van het land weer lager zullen eindigen dan normaal, net als de afgelopen drie jaar. Simpelweg door de lagere grondwaterstand aan het begin van het droogteseizoen.

Welke gevolgen heeft dit?

Simpel gezegd vormen de hogere zandgronden in Zuid- en Oost-Nederland  vormen één groot grondwaterreservoir. Bij iedere droge zomer raakt dit reservoir steeds een beetje leger. Daar komt bij dat we met z’n allen ook steeds meer water gebruiken en oppompen. We lopen echt tegen de grenzen aan van het natuurlijk grondwatersysteem. De huidige situatie geeft aan dat we steeds meer in een structurele situatie van zomerse watertekorten lijken te zitten. We leven op een te grote (grond)water voet.

De gevolgen hiervan zijn inmiddels duidelijk: verdroging van de natuur, met bijvoorbeeld schade aan de biodiversiteit en een grotere kans op branden als gevolg. Uitdroging en inklinking van klei- en veenlagen met onder andere verzakkingen van wegen en oude panden als gevolg. Voor agrariërs is minder water beschikbaar voor beregening (een onttrekkingsverbod komt eerder), en drinkwaterbedrijven verlagen de waterdruk bij extreme droogte en hitte om het water-aanbod te verlagen.

Oplossingen

Een structurele situatie van lage grondwaterstanden vraagt om structurele maatregelen. Grote projecten helpen mogelijk, zoals het herverdelen van rivierwater naar droogtegebieden, maar de kleinere projecten die verspreid zijn over het hele land helpen zeker. Overal valt immers in de winter genoeg neerslag. Dat moeten we slimmer lokaal gaan benutten en opslaan in de ondergrond. En belangrijk daarbij: hoogwaardig water moeten we voor hoogwaardige toepassingen gebruiken.

Concreet betekent dit bijvoorbeeld het versnellen van het opzetten van stuwen en andere barrières in watergangen en greppels in landelijk gebied. Of het opschalen van opslag en hergebruik van regenwater in de diepere ondergrond, als bewezen techniek. Of het opslaan van regenwater in loze ruimtes, zoals kruipruimtes bij nieuwbouw, en dat gebruiken voor het sproeien van tuinen (in plaats van drinkwater). Er zijn legio bewezen oplossingen.

Bovendien wordt (grond)water steeds vaker leidend in de ruimtelijke ordening en het landgebruik.  Zo komen natte teelten op, en worden vaker onderwater drainage met flexibele peilen en druppelirrigatie toegepast. De (drink)watervraag van de industrie kunnen we beperken, of we kunnen verplichten om water in de winter terug te brengen in de ondergrond. We kunnen erop aandringen dat bijvoorbeeld datacentra niet worden gekoeld ten kosten van de zoetwatervoorraad.

Concreet worden

Graag worden we samen met u concreet richting oplossingen. Onze specialisten denken graag mee.

Wilt u meer informatie?

Neem vrijblijvend contact op met onze adviseur.

Maarten Kuiper Contact

Mail Maarten Kuiper  020 750 46 00