Top
Specialisten in bodem, water & funderingen
Uw adviseur drs. ing. M. Kuiper 020 750 46 00
Mail Maarten Kuiper

"Met een wintersituatie de zomer in"

Het heeft de afgelopen dagen extreem veel geregend in delen van het land. Met name langs de kuststrook leidde dat op veel plekken tot wateroverlast. Ondergelopen tunnels en kelders, vuil rioolwater in de straten en zelfs een drijvende auto door een straat. Binnen enkele uren werd een groot deel van dit overschot aan water weer afgevoerd via de polder- en boezemsystemen naar de zee. Duidelijk zichtbare overlast en schade. Hoe zit het eigenlijk met het minder zichtbare: de ondergrond? 

Hoe reageert het grondwater op de extreme hoeveelheden neerslag? Hadden we het vele water moeten benutten om droogte te bestrijden? We doken in de vele duizenden peilbuizen die we real-time bewaken en brengen de effecten in beeld aan de hand van enkele voorbeelden.

Extreme neerslag

Binnen 48 uur viel het afgelopen weekend, met name langs de kuststrook van Noord- en Zuid-Holland, een neerslaghoeveelheid die de helft zo groot is als normaal in de maand juni valt. Langs de kust van Noord-Holland-Noord viel extreem veel neerslag. In drie dagen (18, 19 en 20 juni) viel opgeteld tot bijna 200 mm neerslag. Grofweg 20% van de jaarlijkse neerslag, viel in drie dagen tijd. Daar zijn de watersystemen niet op ontworpen.

Figuur 1: Neerslagsom op zaterdag 19 en zondag 20 juni 2021. Voornamelijk in de kuststrook van Noord-Holland viel extreem veel neerslag.

Extreme stijging grondwaterstand

In de peilbuizen van Noord-Holland-Noord zien we buitengewoon grote stijgingen van de grondwaterstand. Normaalgesproken is de grondwaterstand het hoogst in de natte wintermaanden. Nu zagen we zelfs stijgingen tot boven die maximale winterwaarden uit. Is dit een voorbode dat de traditionele piekmomenten niet vanzelfsprekend meer zijn?

De mate van stijging verschilt van plaats tot plaats. In de hoge duingebieden is dit bijvoorbeeld aanmerkelijk anders dan in de lagergelegen oude strandwallen. De kleipolders reageerde verschillend en ook dichte binnensteden weer anders dan groene buitenwijken. Hoe de verschillen zich uiten laten wij hieronder zien.

Veel dorpen en steden liggen op oude strandwallen. Hier is afgelopen weekend een grondwaterstijging gemeten van circa 40 à 50 cm. In één dag. Terwijl de jaarlijkse fluctuatie normaliter grofweg 70 cm bedraagt. Zie figuur 2.


Figuur 2: Grondwaterstandsmetingen bij twee peilbuizen op de oude strandwallen van Noord-Holland.

In het duingebied is te zien dat de stijging van het grondwater beperkt is op locaties met een meters dikke onverzadigde zone. Op plekken waar het grondwater van nature dichter bij het maaiveld staat (een kleinere onverzadigde zone) laten een aanzienlijk grotere stijging zien. De grondwaterstijgingen variëren door dit effect tussen grofweg 10 cm gedurende de drie dagen (grote onverzadigde zone; trage reactiesnelheid) tot grofweg 50 cm binnen enkele uren (kleine onverzadigde zone; snelle reactiesnelheid). Zie figuur 3.

Figuur 3: Grondwaterstandsmetingen bij twee peilbuizen in het duingebied van Noord-Holland-Noord. De dikte van de onverzadigde zone bedraagt 0,6 m bij de peilbuis met de blauwe lijn en 6 m bij de peilbuis met de gele lijn.

In stedelijk gebied varieert de grondwaterreactie van plaats tot plaats vanwege de hoeveelheid afvoermogelijkheden, verharding en groen. In oude binnensteden met veel verhard oppervlak is de grondwaterstijging kleiner dan in ruimer en groener opgezette wijken. In deze laatste typen wijken is in een tijdsbestek van amper 2 uur een grondwaterstijging tot wel 70 cm waargenomen. Zie figuur 4.



Figuur 4: Grondwaterstandsmetingen bij twee peilbuizen binnen stedelijk gebied, waarbij de blauwe peilbuis in een straat met veel verharding staat, en de gele peilbuis in een groener en ruimer opgezette wijk staat.

Wateroverlast en droogte dicht bij elkaar

De schade als gevolg van extreme neerslagsituaties is uiteraard ongewenst. De vele neerslag van de afgelopen dagen zet ons ook weer even op onze plek. Waar de discussie de laatste zomers vooral is gevoerd over droogte, laat dit zien dat droogte en extremen neerslag onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. En dat biedt ook kansen. Een kans om de neerslag zoveel als kan af te voeren naar de bodem bijvoorbeeld, om droogte en verzilting te bestrijden. Een grove snelle blik op het grondwater doet vermoeden dat bij dit soort extreme neerslaghoeveelheden het grondwater ondanks de snelle waterafvoer goed wordt aangevuld. Althans, dat geldt voor de ruim opgezette groenen wijken en alleen voor afvoer tijdens dergelijke extreme situaties. Gematigde buien moeten zoveel als mogelijk worden geïnfiltreerd om de watervoorraad jaarrond in balans te houden. Verder laat deze extreme situatie ook zien dat de grondwaterstand in de versteende binnensteden beperkt stijgt. Meer vergroenen hier dus en mogelijk in combinatie met actief grondwaterpeilbeheer, blijkt ook nu weer.

De extreme neerslag is ook een kans voor hydrologen en beheerders. Veel collega’s zien het als een reusachtige praktijkproef en een mooie gelegenheid om feitelijke informatie te verzamelen over het functioneren van het watersysteem en regenwatervoorzieningen. Het is daarom van groot belang om alle veldwaarnemingen goed te documenteren en in samenhang met de metingen grondig te evalueren komende weken en maanden. De analyse voor dit bericht was op hoofdlijnen. Uiteraard dragen we graag gezamenlijk bij aan een gedetailleerder beeld of gesprek.

Wilt u meer informatie?

Neem vrijblijvend contact op met onze adviseur.

Maarten Kuiper Contact

Mail Maarten Kuiper  020 750 46 00